Bazylika Wniebowzięcia
Najświętszej Marii Panny

Sanktuarium Matki Bożej Pokornej

Pocysterski zespół
klasztorno-pałacowy

Matka Boska Pokorna
koronowana
4 czerwca 2000 roku

data nadania tytułu 
bazyliki mniejszej 
1 lutego 2008 roku

Diecezja Gliwicka

 width=

Rudy położone są w dolnym biegu rzeki Rudy – dopływu górnej Odry. Zlokalizować je można na północ od granicy z Rybnikiem w Parku Krajobrazowym Cysterskie Kompozycje. Historia Rud sięga I poł. XIII wieku. Wtedy miała tu powstać pierwsza fundacja klasztorna, która w 1228 roku otrzymała obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Prawdopodobnie jednak datowanie to jest zbyt wczesne i faktycznie można je przesunąć na ok. 1237 rok. Pierwszy klasztor nie przetrwał w związku z najazdem tatarskim w 1241 roku. Z początkiem II połowy XIII wieku Cystersi z Jędrzejowa przybyli tu jednak ponownie i w 1252 roku zaczęli budowę klasztoru, który zasiedlili w 1255 roku. Znany jest też dokument fundacji klasztoru z 21 października 1258 roku wydany przez Władysława opolskiego i potwierdzony 16 lat później przez papieża Grzegorza X.
Uchwała Kapituły Generalnej cystersów z Citeaux z 1238 roku zlecała opatom Sulejowa i Mogiły dokonanie rozpo­znania w Rudach i upoważniała ich do podjęcia ostatecznej decyzji, bez ponownego odwoływania się do Kapituły. W myśl tej uchwały konwent miał być sprowadzony z Jędrzejowa i tak też się stało. Kapituła cysterska mówi przy tej okazji o kanclerzu książęcym, jako wyrażającym chęć założenia klasztoru, później jako fundator występuje książę opolski Władysław III. Książę Władysław uchodzi za niepodważalnego fundatora klasztoru w Rudach. Była to już jego druga fundacja, poprzednio przekazał franciszkanom klasztor w Opolu.
Pierwszych zakonników sprowadzono z opactwa w Jędrzejowie. Poprzez opactwo w Jędrzejowie klasztor w Rudach utrzymywał łączność z francuskim opactwem w Morymondzie. Dokument fundacyjny wydany przez księcia Władysława określał prawa i przywileje, jakimi cieszył się klasztor. Klasztor był wyjęty spod sądowniczej władzy księcia, otrzymał prawo polowania w okolicznych lasach, prawo do zakładania nowych wiosek, prawo kolonizowania, prawo prowadzenia handlu i rzemiosła. Określono także w przybliżeniu granice posiadłości klasztornych. Sięgały one: trzy mile od Raciborza, trzy mile od Koźla i trzy mile od Gliwic. Posiadłości ziemskie i przywileje nadane przez księcia stały się podstawą rozwoju gospodarczego opactwa. W 1280 roku Rudy były już na tyle prężnym pod każdym względem opactwem, bogatym w powołania, że mogły przyczynić się do powstania nowego opactwa cystersów w Jemielnicy. Opactwo to ufundował książę opolski Bolesław I.
Ważną gałęzią gospodarki cysterskiej w Rudach była także uprawa roli, warzywnictwo, hodowla, rybołówstwo. W średniowieczu cystersi rudzcy posiadali 7 młynów. W 1707 roku klasztor posiadał już pięć hut żelaza. W 1717 roku powstała w Zawadzie huta szkła, której wyroby sprzedawane były na całym Śląsku, a nawet eksportowane przez Opawę do Austrii. Oprócz tego klasztor posiadał: hutę miedzi, fabrykę drutu, kuźnię, gorzelnię, bro­wary, winiarnię. Rozwijali też rudzcy cystersi szereg innych gałęzi przemysłu.
Oprócz działalności gospodarczej klasztor był także poważnym ośrodkiem kulturalnym i naukowym. W 1744 roku powstało tam gimnazjum z konwiktem o wielkim znaczeniu dla całego Górnego Śląska. Gimnazjum przetrwało do 1816 roku. Tak więc klasztor rudzki był nie tylko potęgą pod względem gospodarczym, ale wywarł duży wpływ na cały Śląsk również w dziedzinie kultury.
Pocysterski kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Rudach został odbudowany ze zniszczeń wojennych w latach 1947–1950. Przywrócono wtedy gotycki charakter architektoniczny wnętrzu kościoła. Do dziś zachowało się barokowe i rokokowe wyposażenie świątyni. W kaplicy Krzyża Świętego znajduje się XVII-wieczne epitafium fundatora klasztoru, księcia opolskiego Władysława III. Bardzo bogatą dekorację malarską, rzeźbiarską i sztukatorską z XVIII wieku ma Kaplica Mariacka z gotyckim, łaskami słynącym obrazem Matki Bożej z Dzieciątkiem. To prawdziwa perełka śląskiej sztuki barokowej. W jej wnętrzu znajdują się przepiękne polichromie i sztukaterie. Zobaczymy tu także znacznie przemalowane medaliony przedstawiające wygnanie z raju, Drzewo Życia oraz pracujących Adama i Ewę. Zachowały się klasycystyczne ołtarze boczne z rzeźbionymi przedstawieniami świętych zakonników i aniołów. W lewym jest wizerunek św. Benedykta namalowany w 1684 roku, w prawym zaś adoracja św. Bernarda również z tego okresu. Oba dzieła są przypisywane Michałowi Willmannowi. Ciekawe są rzeźby m.in. Aarona, Mojżesza i Jana Chrzciciela autorstwa Jana Melchiora Österreicha, które pierwotnie zdobiły Kaplicę Mariacką. Österreich wykonał również w 1753 roku figury ołtarza głównego i loży opackiej. To również najstarsze na Górnym Śląsku miejsce kultu maryjnego z cudownym obrazem Matki Boskiej Pokornej.
Zrujnowany wojną z Napoleonem, budżet Prus potrzebował gotówki. W dniu 26 listopada 1810 nastąpiła kasata klasztoru na mocy edyktu króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II. W następnym roku przeprowadzono aukcję mienia klasztornego. Najcenniejsze książki wywieziono do Wrocławia, część rozdano okolicznym parafianom, resztę wyrzucono na makulaturę. W 1812 r. dobra klasztorne otrzymał landgraf von Hessen Kassel, który nigdy w Rudach nie zamieszkał. W latach 1813-1814 w klasztorze znajdował się szpital wojskowy. Rannymi opiekowało się między innymi 10 mnichów, którzy po likwidacji szpitala zostali wypędzeni.
W styczniu 1945 roku Armia Czerwona splądrowała i podpaliła cały obiekt. Pożar prawie całkowicie zniszczył zabudowania poklasztorne. Kilkakrotne próby renowacji podejmowane w latach powojennych nie przyniosły żadnego rezultatu. Obecnie zabudowania dawnego klasztoru są zabezpieczone i odnawiane przez diecezję.
Kościół, stanowiący dziś diecezjalne sanktuarium diecezji gliwickiej, odwiedza coraz więcej pielgrzymek. Ich celem jest obraz Pokornej Matki z Dzieciątkiem Jezus, ukoronowany w czerwcu 2000 roku przez nuncjusza apostolskiego arcybiskupa Józefa Kowalczyka. Turystów wabi również odrestaurowany w latach 2007–2008 monumentalny kompleks klasztorno-pałacowy, niemający sobie równych w naszym regionie.
Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Rudach, decyzją Ojca Świętego Benedykta XVI z 1 lutego 2008 roku
został wyniesiony do rangi Bazyliki Mniejszej.

Rudy_lotnicze.jpg
Rudy_23.jpg
Rudy_26.jpg
Rudy_25.jpg
Rudy_01.jpg
Rudy_02.jpg
Rudy_08.jpg
Rudy_07.jpg
Rudy_19.jpg
Rudy_18.jpg
Rudy_15.jpg
Rudy_04.jpg
Rudy_21.jpg
Rudy_16.jpg
Rudy_20.jpg
Rudy_12.jpg
Rudy_10.jpg
Rudy_17.jpg
Rudy_03.jpg
Rudy_09.jpg
Rudy_13.jpg
Rudy_11.jpg
Rudy_14.jpg
Rudy_06.jpg
Rudy_29.jpg
Rudy_31.jpg
Rudy_32.jpg
Rudy_28.jpg
Rudy_30.jpg
Rudy_33.jpg
Rudy_35.jpg
Rudy_22.jpg